Przejdź do treści
Tel.: +49 2273 40 68 504

Doradzamy wyłącznie w języku niemieckim i angielskim.

Prawo karne

Reprezentacja w oskarżeniu posiłkowym

Kto został poszkodowany przez poważne przestępstwo, nie musi być w procesie karnym tylko świadkiem. Tu wyjaśniamy, kiedy mogą Państwo przyłączyć się do oskarżenia, co wtedy wolno i kto ponosi koszty.

Stan: listopad 2026. Czas czytania: około 13 minut.

Patrick Jan Baumfalk w czarnej todze i Yvonne Dyllong w ciemnym garniturze idą z laptopami przez jasny hol sądu.

Droga do oskarżenia posiłkowego

  1. Zawiadomienie

    Państwo lub inne osoby zawiadamiają o czynie. Prokuratura prowadzi postępowanie.

  2. Pomoc pełnomocnika

    Już teraz adwokat może Państwu towarzyszyć i zapoznać się z aktami.

  3. Akt oskarżenia

    Prokuratura wnosi akt oskarżenia. Dopiero wtedy przyłączenie odnosi skutek.

  4. Przyłączenie

    Składają Państwo oświadczenie o przyłączeniu na piśmie. Sąd o nim rozstrzyga.

  5. Rozprawa

    Mogą Państwo być obecni, zadawać pytania i składać wnioski przez pełnomocnika.

W uproszczeniu. Postępowanie może zakończyć się na każdym etapie, a kolejność pomocy pełnomocnika i oświadczenia o przyłączeniu może być inna. Żaden wynik nie jest pewny.

Najważniejsze w skrócie

  • Własna rola. Przez oskarżenie posiłkowe (Nebenklage) przyłączają się Państwo do aktu oskarżenia prokuratury. Są Państwo wtedy nie tylko świadkiem, ale uczestnikiem z własnymi prawami.
  • Tylko przy określonych czynach. Należą do nich przestępstwa seksualne, usiłowanie morderstwa (Mord) i zabójstwa (Totschlag), umyślne uszkodzenie ciała oraz uporczywe nękanie. Inne czyny wchodzą w grę tylko ze szczególnych powodów, na przykład przy ciężkich skutkach. Uprawnieni są także bliscy osoby zabitej.
  • Przyłączenie działa dopiero z aktem oskarżenia. Adwokata jako pełnomocnika i wgląd do akt mogą Państwo uzyskać już wcześniej.
  • Koszty. W ciężkich sprawach sąd na wniosek ustanawia adwokata, którego opłaca skarb państwa. W pozostałych przypadkach wchodzi w grę pomoc w kosztach procesu (Prozesskostenhilfe). Nasza pierwsza porada kosztuje 199 euro z VAT i zostaje zaliczona na poczet wynagrodzenia, jeśli później zlecą nam Państwo prowadzenie sprawy.
  • Granica. Zbyt łagodnej z Państwa punktu widzenia kary nie mogą Państwo zaskarżyć. Żaden wynik nie jest pewny.

Czym jest oskarżenie posiłkowe?

Akt oskarżenia w postępowaniu karnym wnosi prokuratura (§ 152 Abs. 1 StPO), a nie osoba poszkodowana. Oskarżenie posiłkowe niczego w tym nie zmienia. Nie jest odrębnym postępowaniem. Dołącza się do aktu oskarżenia, stąd nazwa, i kończy się razem z nim. Oskarżenie posiłkowe jest wyjątkiem od zasady, że przestępstwa ściga wyłącznie państwo. Dlatego istnieje tylko w przypadkach uregulowanych ustawą. Więcej o przebiegu postępowania karnego znajdą Państwo na stronie o prawie karnym.

Sens jest taki: nie stoją Państwo naprzeciw oskarżonego tylko jako ofiara, którą raz się przepytuje i która potem musi odejść. Mogą Państwo współdziałać, przedstawić swój punkt widzenia i uzmysłowić, co czyn dla Państwa oznacza. Dla wielu poszkodowanych ma to także znaczenie psychologiczne. Nie muszą Państwo przy tym zachowywać neutralności. Za neutralne wyjaśnienie sprawy odpowiadają sąd i prokuratura.

Czy mogę się przyłączyć?

Schemat pokazuje kolejność sprawdzania. Czyn nie musi być jeszcze udowodniony. Musi być jednak prawnie możliwe, że oskarżony zostanie skazany za taki czyn, zgodnie z aktem oskarżenia i treścią akt. Nie ma przy tym znaczenia, czy prokuratura oparła akt oskarżenia właśnie na tym przepisie. Wystarczy także, jeśli spośród kilku zarzutów tylko jeden uprawnia do oskarżenia posiłkowego.

  1. Czy czyn dotknął Państwa osobiście i czy znajduje się na liście w § 395 Abs. 1 StPO?

    Tak: Są Państwo uprawnieni. Sąd jeszcze to sprawdzi.

    Nie: dalej

  2. Czy zabito Państwa dziecko, rodzica, rodzeństwo, małżonka lub partnera życiowego?

    Tak: Są Państwo uprawnieni (§ 395 Abs. 2 Nr. 1 StPO).

    Nie: dalej

  3. Czy wymusili Państwo akt oskarżenia przez wyższy sąd krajowy (Oberlandesgericht)?

    Tak: Są Państwo uprawnieni (§ 395 Abs. 2 Nr. 2 StPO).

    Nie: dalej

  4. Czy dotknął Państwa inny czyn i czy są szczególne powody, przede wszystkim ciężkie skutki?

    Tak: Sąd może dopuścić przyłączenie (§ 395 Abs. 3 StPO).

    Nie: Brak oskarżenia posiłkowego. Pozostałe Państwa prawa jako poszkodowanego zostają.

W uproszczeniu. Jeśli oskarżony w chwili czynu był nieletni, obowiązują węższe zasady, patrz niżej.

Czyn musi być bezprawny. To, czy osoba działała także z winy i czy była sprawcą głównym, czy tylko uczestnikiem, nie ma dla przyłączenia znaczenia. Jeśli chodzi o czyn ścigany tylko na wniosek, wniosek o ściganie powinien być złożony w terminie. Kto chce się przyłączyć tylko po to, by pomóc oskarżonemu w uniewinnieniu, nie może tego zrobić: celem oskarżenia posiłkowego jest skazanie.

Jakich czynów dotyczy?

Lista w ustępie 1 jest zamknięta. Otwarta jest tylko reguła uzupełniająca w ustępie 3. Chodzi przede wszystkim o prawa ściśle osobiste, takie jak ciało, wolność i samostanowienie seksualne. Wyjątkiem jest własność intelektualna.

DziedzinaPrzykładyPrzepis
Samostanowienie seksualneWykorzystanie seksualne, napaść seksualna, zgwałcenie, molestowanie seksualne, naruszenie sfery intymnej przez nagrania obrazu§§ 174 bis 182, 184i bis 184k StGB
ŻycieUsiłowanie morderstwa (Mord), usiłowanie zabójstwa (Totschlag)§§ 211, 212 StGB
CiałoNarażenie na niebezpieczeństwo przez pozostawienie bez pomocy, umyślne uszkodzenie ciała we wszystkich postaciach, znęcanie się nad osobami powierzonymi pieczy, okaleczenie żeńskich narządów płciowych, uszkodzenie ciała w służbie§§ 221, 223 bis 226a, 340 StGB
Wolność osobistaHandel ludźmi, uprowadzenie człowieka, przymusowe małżeństwo, uporczywe nękanie, pozbawienie wolności na ponad tydzień lub z ciężkim uszczerbkiem na zdrowiu, uprowadzenie w celu wymuszenia okupu, branie zakładników, szczególnie ciężki przymus§§ 232 bis 238, 239 Abs. 3, 239a, 239b, 240 Abs. 4 StGB
Ochrona przed przemocąNaruszenie sądowego nakazu ochronnego, na przykład zakazu zbliżania się§ 4 GewSchG
Przestępstwa międzynarodoweLudobójstwo, zbrodnie przeciwko ludzkości, zbrodnie wojenne, przy dalszych przesłankach§ 395 Abs. 1 Nr. 2a, 4a StPO z VStGB (niemiecki kodeks karny przestępstw międzynarodowych)
Własność intelektualna i tajemniceNaruszenia znaku towarowego, patentu, wzoru i prawa autorskiego, karalna reklama, naruszenie tajemnic przedsiębiorstwa§ 395 Abs. 1 Nr. 6 StPO, na przykład § 143 MarkenG, § 106 UrhG, § 16 UWG, § 23 GeschGehG

Na liście nie ma na przykład zwykłego pozbawienia wolności, zwykłego przymusu i groźby. Tu zostaje tylko reguła uzupełniająca.

Reguła uzupełniająca: inne czyny z szczególnymi powodami

Także przy innych czynach mogą się Państwo przyłączyć, jeśli ze szczególnych powodów wydaje się wskazane, by w ten sposób chronić Państwa interesy. Ustawa wymienia przede wszystkim ciężkie skutki czynu (§ 395 Abs. 3 StPO). Wyraźnie wymienione są:

  • zniewaga i podobne czyny (§§ 185 bis 189 StGB),
  • nieumyślne uszkodzenie ciała (§ 229 StGB), na przykład po wypadku, patrz prawo karne drogowe,
  • włamanie do mieszkania (§ 244 Abs. 1 Nr. 3, Abs. 4 StGB),
  • rozbój i wymuszenie rozbójnicze (§§ 249 bis 255 StGB),
  • rozbójniczy atak na kierowców (§ 316a StGB).

Tu sąd rozstrzyga po wysłuchaniu także oskarżonego. Tego rozstrzygnięcia nie można zaskarżyć (§ 396 Abs. 2 StPO). Dlatego warto od początku dobrze udokumentować skutki czynu.

Co dotyczy bliskich osoby zabitej?

Kto został zabity, nie może się już bronić ani niczego wyjaśnić. Dlatego przyłączyć się mogą dzieci, rodzice, rodzeństwo, małżonkowie i partnerzy życiowi (§ 395 Abs. 2 Nr. 1 StPO). Obejmuje to także rodzeństwo przyrodnie. Ustawa wymaga tylko bezprawnego czynu, który doprowadził do śmierci, a nie morderstwa (Mord) ani zabójstwa (Totschlag). Może to być więc także nieumyślne spowodowanie śmierci.

  • Lista jest zamknięta. Nie wymienia dziadków, wnuków, wujków, cioć i narzeczonych. Brakuje także konkubenta, ma on jednak inne prawa jako poszkodowany (§ 373b Abs. 2 StPO).
  • Nikt nie ma pierwszeństwa. Kilku bliskich może przyłączyć się obok siebie.
  • Możliwy wspólny adwokat. Sąd może ustanowić kilku bliskim wspólnego pełnomocnika. Wcześniej powinni mieć możliwość wypowiedzenia się (§ 397b StPO).
  • Pełnomocnik. Na wniosek sąd ustanawia bliskim adwokata (§ 397a Abs. 1 Nr. 2 StPO).

Oskarżenie posiłkowe, powództwo adhezyjne, oskarżenie prywatne: różnica

Te pojęcia często się myli. Najważniejsze jest to, że oskarżenie posiłkowe samo nie przynosi Państwu pieniędzy. Służy do tego postępowanie adhezyjne (Adhäsionsverfahren) lub pozew cywilny.

DrogaO co chodziWarto wiedzieć
Oskarżenie posiłkowe, § 395 StPOWspółdziałanie w postępowaniu karnym prowadzonym przez prokuraturęZakłada akt oskarżenia. Tylko przy wymienionych czynach.
Postępowanie adhezyjne, § 403 StPODochodzenie odszkodowania i zadośćuczynienia od razu w postępowaniu karnymWniosek do rozpoczęcia mów końcowych (§ 404 StPO). Sąd może w określonych przypadkach od tego odstąpić (§ 406 StPO). Wtedy zostaje pozew cywilny. Nie wobec nieletnich (§ 81 JGG).
Oskarżenie prywatne, § 374 StPOSamodzielne oskarżanie bez konieczności wcześniejszego angażowania prokuraturyTylko przy określonych występkach, takich jak zniewaga, naruszenie miru domowego, zwykłe uszkodzenie ciała, uszkodzenie mienia. Nie wobec nieletnich (§ 80 Abs. 1 JGG).
Pełnomocnik bez przyłączenia, § 406h StPOAdwokat po Państwa stronie, obecność na rozprawie bez przyłączania się do aktu oskarżeniaDla wszystkich, którzy byliby uprawnieni do oskarżenia posiłkowego. Także już przed aktem oskarżenia.
Mediacja między sprawcą a ofiarą, § 155a StPONaprawienie szkody w bezpośrednim porozumieniuNigdy wbrew Państwa wyraźnej woli.

Ponadto może przysługiwać roszczenie o odszkodowanie społeczne (Soziale Entschädigung), na przykład dla ofiar przestępstw z użyciem przemocy (§ 13 SGB XIV, niemiecki kodeks socjalny, księga XIV). Nie rozstrzyga o tym sąd karny. Roszczenie nie zależy od oskarżenia posiłkowego (§ 406j Nr. 3 StPO).

Co wolno mi jako oskarżycielce lub oskarżycielowi posiłkowemu?

Są Państwo niezależni od prokuratury i na rozprawie w dużej mierze równorzędni: sąd musi Państwa w tym samym zakresie uwzględniać i wysłuchiwać, o ile ustawa nie stanowi inaczej (§ 397 Abs. 1 StPO).

Państwa prawoCo to znaczy
Być obecnymMogą Państwo przebywać na sali przez całą rozprawę, także gdy mają Państwo zeznawać jako świadek. Świadkowie bez tego prawa najpierw opuszczają salę (§ 243 Abs. 2 StPO).
Być wezwanymSą Państwo wzywani. Państwo lub Państwa adwokat dowiadują się o rozstrzygnięciach, które otrzymuje także prokuratura.
Zadawać pytaniaOskarżonemu, świadkom i biegłym (§ 240 Abs. 2 StPO).
Wnosić o dowodyNa przykład o dalszych świadków, opinie biegłych lub dokumenty (§ 244 Abs. 3 bis 6 StPO).
Zgłaszać zastrzeżenia i wnosić o wyłączenieZgłaszać zastrzeżenia do zarządzeń przewodniczącego i do pytań (§ 238 Abs. 2, § 242 StPO), wnosić o wyłączenie sędziów i biegłych z powodu stronniczości (§§ 24, 31, 74 StPO).
Składać oświadczeniaSkładać oświadczenia i na końcu wygłosić własną mowę końcową (§§ 257, 258 StPO).
Wglądać do aktPaństwa adwokat może wglądać do akt bez wykazywania szczególnego interesu. Bez adwokata odbywa się to pod nadzorem i w węższych granicach (§ 406e StPO).
Wnosić środki zaskarżeniaNiezależnie od prokuratury (§ 401 Abs. 1 StPO), ale tylko w granicach opisanych niżej.
Otrzymać tłumaczenieNa wniosek, jeśli nie mówią Państwo po niemiecku i jest to potrzebne dla Państwa praw (§ 397 Abs. 3 StPO).
Być informowanym o areszcieNa wniosek dowiedzą się Państwo na przykład, czy zastosowano lub zakończono areszt i czy ktoś uciekł (§ 406d Abs. 2 StPO).

Gdzie kończy się oskarżenie posiłkowe

  • Postępowanie nie czeka. Państwa przyłączenie niczego nie wstrzymuje. Wyznaczone już terminy pozostają, także jeśli nie można było Państwa wezwać w odpowiednim czasie (§ 398 StPO).
  • Umorzenie przez sąd. Postanowienia o umorzeniu co do zasady nie mogą Państwo zaskarżyć (§ 400 Abs. 2 StPO). Wyjątki dotyczą odmowy otwarcia postępowania i umorzenia według §§ 206a, 206b StPO. Sąd musi jednak przed umorzeniem rozstrzygnąć o Państwa przyłączeniu, jeśli rozważa umorzenie według §§ 153, 153a, 153b lub 154 StPO (§ 396 Abs. 3 StPO).
  • Wcześniejsze rozstrzygnięcia. Jeśli termin prokuratury na zaskarżenie już upłynął, także Państwo nie mogą już zaskarżyć rozstrzygnięcia (§ 399 Abs. 2 StPO).

Jak się przyłączyć?

Nie potrzebują Państwo do tego adwokata, ustawa pozostawia wybór Państwu (§ 397 Abs. 2 StPO). Ponieważ jednak chodzi o akta, wnioski i terminy, warto wcześnie zasięgnąć porady.

  1. Porada i sprawdzenie. Wyjaśniamy z Państwem, czy są Państwo uprawnieni, co chcą Państwo osiągnąć i co oskarżenie posiłkowe dla Państwa oznacza. Także jeśli nie złożyli Państwo jeszcze zawiadomienia o przestępstwie.
  2. Wniosek o pełnomocnika. Wniosek o ustanowienie adwokata albo o pomoc w kosztach procesu można złożyć już przed przyłączeniem (§ 397a Abs. 3 StPO). Mogą Państwo przy tym wskazać adwokata według własnego wyboru, sąd go ustanawia, jeśli nie sprzeciwia się temu ważny powód (§ 142 Abs. 5 StPO).
  3. Wgląd do akt. Czytamy, co jest w aktach, i omawiamy z Państwem dalsze postępowanie. Kiedy dowiedzą się Państwo jakich treści, ustalamy wspólnie, patrz niżej.
  4. Oświadczenie o przyłączeniu. Trafia na piśmie do sądu. Przed aktem oskarżenia mogą je Państwo złożyć także w prokuraturze, staje się wtedy skuteczne wraz z aktem oskarżenia. Przy nakazie karnym (Strafbefehl) działa dopiero wtedy, gdy wyznaczono rozprawę albo wniosek odrzucono (§ 396 Abs. 1 StPO).
  5. Rozstrzygnięcie sądu. Sąd rozstrzyga po wysłuchaniu prokuratury (§ 396 Abs. 2 StPO). Przyłączyć się mogą Państwo w każdym stadium postępowania, także jeszcze po wyroku, aby wnieść środek zaskarżenia (§ 395 Abs. 4 StPO).
Patrick Jan Baumfalk siedzi z otwartym laptopem przy białym stole i rozmawia z klientką, widoczną od tyłu.

Nasze lokalizacje to Kerpen i Witten, dojazd znajdą Państwo na stronie lokalizacji. Jeśli postępowanie pochodzi z innego okręgu, wyjaśnimy z Państwem, jak można zorganizować reprezentację.

Jeszcze nie ma aktu oskarżenia: co jest możliwe już teraz?

Nie muszą Państwo czekać, aż pojawi się akt oskarżenia. Właśnie pierwsze przesłuchanie jest często ważne.

  • Adwokat jako pełnomocnik: Osoby uprawnione do oskarżenia posiłkowego mogą korzystać z reprezentacji już przed aktem oskarżenia i bez przyłączenia (§ 406h Abs. 1 StPO). Możliwe jest wtedy także ustanowienie na wniosek, w sprawach pilnych tymczasowo (§ 406h Abs. 3, 4 StPO).
  • Towarzyszenie podczas przesłuchania: Państwa adwokat może być przy tym obecny (§ 406f Abs. 1 StPO). Na wniosek z reguły także osoba Państwa zaufania, chyba że zagraża to celowi postępowania wyjaśniającego (§ 406f Abs. 2 StPO).
  • Wgląd do akt: Może zostać odmówiony, dopóki cel postępowania wyjaśniającego wydaje się zagrożony (§ 406e Abs. 2 StPO). O wglądzie rozstrzyga w postępowaniu przygotowawczym prokuratura (§ 406e Abs. 5 StPO).
  • Informacja: Na wniosek dowiedzą się Państwo na przykład o umorzeniu, o miejscu i czasie rozprawy oraz o wyniku postępowania (§ 406d Abs. 1 StPO).

Co, jeśli prokuratura umorzy postępowanie?

Wtedy jako zawiadamiający otrzymają Państwo decyzję z uzasadnieniem i pouczeniem (§ 171 StPO). Oto dalsze kroki:

  1. Zażalenie

    Dwa tygodnie

    Do przełożonego urzędnika prokuratury (§ 172 Abs. 1 StPO).

  2. Wniosek do wyższego sądu krajowego

    Jeden miesiąc

    Po decyzji odmownej, podpisany przez adwokata (§ 172 Abs. 2 bis 4 StPO).

  3. Akt oskarżenia i oskarżenie posiłkowe

    W razie powodzenia

    Kto w ten sposób doprowadzi do aktu oskarżenia, może się przyłączyć (§ 395 Abs. 2 Nr. 2 StPO).

Wniosek do wyższego sądu krajowego nie jest dopuszczalny w każdym przypadku, na przykład gdy chodzi tylko o występki ścigane z oskarżenia prywatnego albo po umorzeniu przez prokuraturę z powodu niewielkiego znaczenia czynu lub pod warunkiem spełnienia obowiązków (§ 172 Abs. 2 StPO).

Jak chroni mnie prawo podczas składania zeznań?

Zeznawanie przed sądem jest dla wielu poszkodowanych najtrudniejszą częścią postępowania. Ustawa przewiduje na tę okoliczność ochronę. Wiele z tego muszą Państwo lub Państwa adwokat zgłosić we wniosku albo poruszyć. Czy sąd to zarządzi, zależy od konkretnej sprawy.

ObawaCo przewiduje ustawa
„Nie chcę zostać z tym bez wsparcia.”Mogą być obecni Państwa adwokat, osoba zaufania i psychospołeczne towarzyszenie w procesie. W określonych przypadkach towarzyszenie jest na wniosek przydzielane i jest wtedy dla Państwa bezpłatne (§ 406g Abs. 3 StPO). Jest to towarzyszenie, a nie porada prawna, i nie rozmawia o stanie faktycznym.
„Nie chcę być na sali z tą osobą.”Przy groźbie poważnego niebezpieczeństwa dla zdrowia albo w przypadku małoletnich oskarżony może musieć opuścić salę na czas zeznań (§ 247 StPO). Przy pilnym niebezpieczeństwie możliwe jest także przesłuchanie przez wideo z innego pomieszczenia (§ 247a StPO).
„Nikt nie ma poznać mojego adresu.”Na rozprawie w zwykłym przypadku pyta się tylko o miejsce zamieszkania. Przy uzasadnionej obawie mogą Państwo podać inny adres, pod którym można doręczać wezwania, albo pominąć miejsce zamieszkania (§ 68 StPO).
„To nie jest sprawa publiczności.”Sąd może wyłączyć jawność, jeśli chodzi o sferę życia osobistego. Na Państwa wniosek musi to zrobić, jeśli są spełnione przesłanki i nie ma przeważającego interesu publicznego (§ 171b GVG).
„Pytania o moje życie prywatne?”Pytania dotyczące Państwa sfery życia osobistego albo hańbiące powinny być zadawane tylko wtedy, gdy jest to niezbędne (§ 68a StPO). Państwa adwokat może zgłaszać zastrzeżenia do pytań.
„Moje dziecko musi zeznawać.”Świadków poniżej 18 lat przesłuchuje wyłącznie przewodniczący (§ 241a StPO). Nagranie przesłuchania w obrazie i dźwięku może oszczędzić kolejnego zeznania (§ 58a StPO). Można też wyłączyć jawność (§ 172 Nr. 4 GVG).

Czy mam się przyłączyć?

To Państwa decyzja. Są dobre powody za, ale także obciążenia. Rozmawiamy o tym z Państwem otwarcie.

Za

  • Są Państwo uczestnikiem, a nie tylko świadkiem, i mogą przedstawić swój punkt widzenia.
  • Wiedzą Państwo, co jest w aktach, i nie przeżywają postępowania jako zaskoczenia.
  • Państwa adwokat może zadawać pytania, wnosić o dowody i zgłaszać zastrzeżenia do pytań skierowanych do Państwa.
  • Mogą Państwo uzmysłowić skutki czynu.
  • Jeśli sytuacja dowodowa jest trudna, mogą Państwo przyczynić się do wyjaśnienia sprawy.

Przeciw

  • Proces może trwać wiele terminów i obciąża. Nie muszą Państwo jednak osobiście uczestniczyć w każdym terminie.
  • Obrona może podważać Państwa zeznanie i motywy.
  • Jeśli słowo stoi przeciw słowu, znajomość akt przed własnym zeznaniem może być podnoszona przeciw jego wartości. Omawiamy to wcześniej.
  • Uniewinnienie jest możliwe. Wtedy mogą zostać własne koszty.
  • Wymiar kary określa sąd i nie mogą Państwo go zaskarżyć.

Co zarzuca się oskarżeniu posiłkowemu

Oskarżenie posiłkowe ma także krytyków i powinni Państwo o tym wiedzieć. Każda osoba podejrzana ma w każdym stadium postępowania prawo do obrony (§ 137 StPO) i do prawomocnego skazania uchodzi za niewinną. Na rozprawie staje ona wtedy naprzeciw kolejnej strony, która nie musi być neutralna. Może ją to obciążać, także wyższymi kosztami w razie skazania, a krytycy obawiają się dłuższych postępowań. Interes w rzetelnej obronie nie może być przez oskarżenie posiłkowe naruszony. Także dopuszczenie jako oskarżyciela posiłkowego nie oznacza, że sąd już zakłada popełnienie czynu.

Krytykowane jest także niebezpieczeństwo nadużycia: ktoś mógłby wykorzystać tę rolę, by odwrócić uwagę od własnego zachowania. Kto jednak wbrew lepszej wiedzy podejrzewa kogoś o przestępstwo, sam podlega karze (§ 164 StGB). Bronimy także w postępowaniach karnych i dlatego znamy obie strony.

Czy osoba podejrzana jest nieletnia?

W postępowaniu wobec nieletnich na pierwszym planie jest wychowanie. Dlatego możliwości są węższe. Decydujący jest wiek w chwili czynu (§ 1 Abs. 2 JGG). Więcej o postępowaniu znajdą Państwo na stronie o prawie karnym dla nieletnich.

Wiek w chwili czynuOskarżenie posiłkowePostępowanie adhezyjne
14 do 17 lat (nieletni, Jugendliche)Tylko w ograniczonym zakresie, według § 80 Abs. 3 JGG, patrz niżejNie (§ 81 JGG)
18 do 20 lat (młodzi dorośli, Heranwachsende)Według ogólnych zasad, § 80 JGG tu nie obowiązuje (§ 109 JGG). Dotyczy to także sytuacji, gdy sędzia stosuje prawo karne dla nieletnich (§ 105, § 109 Abs. 2 JGG).Tak, według ogólnych zasad
od 21 latWedług ogólnych zasadTak

Wobec nieletnich mogą się Państwo przyłączyć tylko wtedy, gdy zostali Państwo poszkodowani przez:

  • zbrodnię przeciwko życiu, nietykalności cielesnej lub samostanowieniu seksualnemu albo czyn według § 239 Abs. 3, § 239a lub § 239b StGB, jeśli doznali Państwo przez to ciężkiego uszczerbku psychicznego lub fizycznego albo zostali narażeni na takie niebezpieczeństwo,
  • szczególnie ciężki przypadek według § 177 Abs. 6 StGB z tymi samymi skutkami,
  • rozbój ze skutkiem śmiertelnym (§ 251 StGB, także w związku z § 252 lub § 255 StGB).

Dla bliskich osoby zabitej obowiązuje i tu § 395 Abs. 2 Nr. 1 StPO (§ 80 Abs. 3 Satz 2 JGG).

Czym jest postępowanie zabezpieczające?

Czasem osoby nie można ukarać, bo w chwili czynu była niepoczytalna, na przykład z powodu ciężkiego zaburzenia psychicznego (§ 20 StGB), albo dlatego, że nie jest zdolna do udziału w rozprawie. Wtedy prokuratura nie prowadzi zwykłego postępowania karnego. Może zamiast tego wnieść, by sąd samodzielnie orzekł środki zabezpieczające (§ 413 StPO). Jest to przede wszystkim umieszczenie w szpitalu psychiatrycznym lub w zakładzie leczenia uzależnień, także pozbawienie prawa jazdy lub zakaz wykonywania zawodu (§ 71 StGB).

Ważne dla Państwa: także do tego wniosku mogą się Państwo przyłączyć przez oskarżenie posiłkowe (§ 395 Abs. 1 StPO). Pismo z wnioskiem jest równoważne aktowi oskarżenia (§ 414 Abs. 2 StPO). W tym postępowaniu nie ma skazania. Sąd orzeka środek zabezpieczający albo oddala wniosek.

Jak często występuje oskarżenie posiłkowe?

Oskarżenia posiłkowe są znacznie rzadsze, niż sugerują relacje o głośnych procesach. Przed sądem krajowym nie są jednak niezwykłe, bo tam rozpoznaje się ciężkie czyny.

Odsetek postępowań z oskarżeniem posiłkowym na ostatniej rozprawie, 2025 r.

  • Sąd rejonowy1,9% (6.386)
  • Sąd krajowy, pierwsza instancja23,0% (2.391)
  • Sąd krajowy, apelacja5,6% (1.577)
Niemcy, zakończone postępowania karne z rozprawą główną. Policzono postępowania, w których w ostatniej rozprawie uczestniczył oskarżyciel posiłkowy lub jego pełnomocnik. Własne obliczenia procentowe, długość słupka w stosunku do 25 procent. Liczby nie mówią nic o szansach w konkretnej sprawie.
Dane w tabeli
SądZ oskarżeniem posiłkowymPostępowania z rozprawąOdsetek
Sąd rejonowy6.386343.6601,9%
Sąd krajowy, pierwsza instancja2.39110.40423,0%
Sąd krajowy, apelacja1.57727.9775,6%

Kto ponosi koszty?

Pierwsza porada kosztuje u nas 199 euro z VAT i zostaje zaliczona na poczet wynagrodzenia, jeśli później zlecą nam Państwo prowadzenie sprawy. Wynagrodzenie za reprezentację omawiamy z góry, częścią są zaliczki i indywidualne uzgodnienia. Dla samego oskarżenia posiłkowego istnieje jednak kilka dróg, by nie ponosić kosztów lub nie ponosić ich trwale. Sprawdzamy to z Państwem najpierw.

SytuacjaCo obowiązuje
Ciężki czyn: ustanowiony pełnomocnikNa wniosek sąd ustanawia adwokata, niezależnie od Państwa dochodów (§ 397a Abs. 1 StPO). Dotyczy to na przykład zbrodni według § 177 StGB, usiłowania zabójstwa, bliskich osoby zabitej, przestępstw seksualnych wobec małoletnich i określonych ciężkich czynów z ciężkimi skutkami. Wynagrodzenie pochodzi ze skarbu państwa (§ 45 Abs. 3 RVG). Na podstawie ustanowienia adwokat nie może żądać od Państwa opłat (§ 53 Abs. 2 RVG).
Inne przypadki: pomoc w kosztach procesuWchodzi w grę, jeśli nie mogą Państwo ponieść kosztów ze względu na swoje osobiste i gospodarcze stosunki i nie mogą sami dochodzić swoich interesów albo nie można tego od Państwa oczekiwać. Szanse powodzenia nie mają tu znaczenia (§ 397a Abs. 2 StPO).
SkazanieJeśli czyn dotyczy Państwa, skazany musi ponieść Państwa niezbędne wydatki, o ile nie byłoby to niesłuszne (§ 472 Abs. 1 StPO). Dotyczy to także pełnomocnika bez przyłączenia (§ 472 Abs. 3 StPO). Czy pieniądze można tam też odzyskać, to inna kwestia.
Umorzenie przez sądSąd może obciążyć oskarżonego Państwa wydatkami, jeśli ze szczególnych powodów odpowiada to słuszności. Przy ostatecznym umorzeniu pod warunkiem spełnienia obowiązków stosuje się odpowiednio zasadę dotyczącą skazania (§ 472 Abs. 2 StPO).
Uniewinnienie§ 472 StPO nie przewiduje zwrotu. Kto zlecił prowadzenie sprawy adwokatowi z wyboru, ponosi wtedy z reguły jego koszty sam.
Własny środek zaskarżenia bez powodzeniaJeśli apelację lub rewizję wnieśli tylko Państwo, ponoszą Państwo koszty środka zaskarżenia, a także niezbędne wydatki osoby podejrzanej (§ 473 Abs. 1 StPO).

Jeśli mają Państwo ubezpieczenie ochrony prawnej, korespondencję przejmuje nasz sekretariat. Czy obejmuje ono oskarżenie posiłkowe, zależy od Państwa umowy. Więcej na stronie Koszty i opłaty.

Te dokumenty nam pomogą

  • Potwierdzenie zawiadomienia, sygnatura akt i każde pismo od policji, prokuratury lub sądu
  • Data, kiedy otrzymali Państwo pismo, oraz koperta
  • Decyzja o umorzeniu, jeśli taka istnieje
  • Sprawozdania lekarskie, zaświadczenia i zdjęcia obrażeń
  • Dowody skutków, na przykład zwolnienia lekarskie, terapia, utrata pracy i szkody
  • Wiadomości, wykazy połączeń lub inne dowody, zwłaszcza przy uporczywym nękaniu
  • Sądowy nakaz ochronny, jeśli taki istnieje
  • Nazwiska możliwych świadków i Państwa własne notatki, tylko dla nas
  • Dane o dochodach i majątku, jeśli wchodzi w grę pomoc w kosztach procesu
  • Dane Państwa ubezpieczenia ochrony prawnej

Częste pytania

Czy muszę przychodzić na każdy termin?

Jako osoby występujące w roli oskarżyciela posiłkowego są Państwo uprawnieni, a nie zobowiązani, i Państwa adwokat może Państwa reprezentować (§ 397 Abs. 2 StPO). Jeśli zostaną Państwo wezwani jako świadek, muszą Państwo stawić się na ten termin. Uwaga: jeśli tylko Państwo wnieśli apelację, a na początku rozprawy nie stawi się nikt ani adwokat w Państwa imieniu, apelacja zostanie od razu odrzucona (§ 401 Abs. 3 StPO).

Czy dzięki oskarżeniu posiłkowemu otrzymam zadośćuczynienie?

Nie, nie automatycznie. Potrzebny jest do tego wniosek w postępowaniu adhezyjnym (§ 403 StPO) albo pozew cywilny (§ 406j Nr. 1 StPO). Jedno i drugie można prowadzić obok oskarżenia posiłkowego. Omawiamy z Państwem, która droga pasuje.

Czy mogę wycofać oskarżenie posiłkowe?

Tak. Oświadczenie o przyłączeniu traci skutek przez odwołanie (§ 402 StPO). Samo postępowanie karne toczy się jednak dalej, bo prowadzi je prokuratura. Także jeśli środek zaskarżenia wnieśli tylko Państwo sami, dalszy ciąg po uchyleniu wraca do niej (§ 401 Abs. 4 StPO).

Czy mogę być oskarżycielem posiłkowym, jeśli również przeciwko mnie wniesiono akt oskarżenia?

Także osoba, która sama jest oskarżona, może być oskarżycielem posiłkowym. Wtedy jej rola poszkodowanego musi jednak dotyczyć innego czynu niż ten, który jej się zarzuca. Przy wzajemnych zarzutach powinni Państwo przed każdym zeznaniem zasięgnąć porady adwokata.

Czy małoletni mogą być oskarżycielami posiłkowymi?

Tak. Kto sam nie ma zdolności procesowej, potrzebuje do tego przedstawiciela ustawowego, najczęściej rodziców. Jeśli małoletni są poszkodowanymi określonych czynów, sąd na wniosek ustanawia adwokata (§ 397a Abs. 1 Nr. 4, 5 StPO). Jeśli jedno z rodziców samo jest podejrzane, proszę się do nas zwrócić, abyśmy mogli wyjaśnić, kto może reprezentować dziecko.

Czy mogę osobiście przeczytać akta?

Bez adwokata mogą Państwo wglądać do akt w granicach § 406e Abs. 3 StPO, do dowodów rzeczowych tylko pod nadzorem. Z adwokatem odbywa się to przez nas. Najpierw czytamy akta i omawiamy z Państwem, co i kiedy jest dla Państwa ważne.

Co daje adwokat, skoro prokuratura i tak oskarża?

Prokuratura wyjaśnia także to, co przemawia na korzyść osoby podejrzanej (§ 160 Abs. 2 StPO). Nie reprezentuje Państwa osobistych interesów. Własny adwokat zna akta, przygotowuje Państwa do zeznania, zadaje pytania i składa wnioski w Państwa imieniu oraz dba o Państwa prawa ochronne. Określonego wyniku nikt nie może obiecać.

Źródła danych

  • Federalny Urząd Statystyczny, sprawozdanie statystyczne Strafgerichte 2025, opublikowane 7 sierpnia 2026 r., tabele 24221-07 (sąd rejonowy), 24221-17 (sąd krajowy, pierwsza instancja) i 24221-22 (sąd krajowy, apelacja), wiersze „Erledigte Verfahren mit Hauptverhandlung zusammen” i „Nebenkläger/Nebenklägervertreter”. Pobrano: listopad 2026 r. Wartości procentowe: obliczenia własne.

Ten poradnik daje ogólny przegląd i nie zastępuje porady w konkretnej sprawie.

Proszę do nas zadzwonić

Proszę zadzwonić: +49 2273 40 68 504

Pon.–pt. 8:00–13:00 i 14:00–20:00 (czasu niemieckiego). Prosimy o wcześniejsze umówienie terminu.

Kerpen
Merkurweg 32, 50169 Kerpen

Witten
Berliner Straße 4, 58452 Witten

Dojazd, parking i formularz kontaktowy

Z naszych poradników

Wszystkie artykuły w poradnikach

BAUMFALK, kancelaria adwokacka. Merkurweg 32, 50169 Kerpen, Niemcy. Berliner Straße 4, 58452 Witten, Niemcy. Telefon +49 2273 40 68 504. info@kanzlei-baumfalk.de

Telefon: +49 2273 40 68 504
PLPolski