Naar de inhoud
Bel: +49 2273 40 68 504

Wij adviseren alleen in het Duits en het Engels.

Arbeidsrecht

De beschikkingsprocedure in het arbeidsrecht

Hoe de arbeidsrechtbank beslist als het gaat om de ondernemingsraad en medezeggenschap: wat anders is dan bij een vordering, welke termijnen gelden en wie de kosten draagt.

Bijgewerkt: november 2026. Leestijd: ongeveer 7 minuten.

Patrick Jan Baumfalk in zwarte toga en Yvonne Dyllong in donker pak lopen met laptops door de lichte hal van een gerechtsgebouw.

Zo verloopt een beschikkingsprocedure

  1. Verzoek

    Schriftelijk bij de arbeidsrechtbank of mondeling ten overstaan van de griffie, met proces-verbaal.

  2. Onderzoek

    De rechtbank onderzoekt zelf. De betrokken partijen werken mee.

  3. Hoorzitting

    De rechtbank hoort de betrokken partijen.

  4. Beschikking

    De arbeidsrechtbank beslist, als de zaak zich niet op een andere manier oplost.

  5. Beroep

    Bij de hogere arbeidsrechtbank. Daarna beroep op rechtsgronden alleen als dat is toegelaten.

Vereenvoudigd. Niet elke procedure doorloopt alle stations. Geen uitkomst is zeker.

Het belangrijkste in het kort

  • Waar het om gaat. Vooral om geschillen op grond van de Duitse wet op de medezeggenschap in bedrijven (Betriebsverfassungsgesetz, BetrVG), bijvoorbeeld tussen werkgever en ondernemingsraad (Betriebsrat) (§ 2a ArbGG, Duitse wet op de arbeidsrechtbanken).
  • Verzoek in plaats van vordering. De procedure begint met een verzoek en eindigt, als het tot een beslissing komt, met een beschikking (§§ 81, 84 ArbGG).
  • De rechtbank onderzoekt zelf. De betrokken partijen moeten toch meewerken (§ 83 Abs. 1 ArbGG).
  • Geen gerechtskosten. Eigen advocaatkosten draagt in beginsel ieder zelf. De noodzakelijke advocaatkosten van de ondernemingsraad moet de werkgever betalen (§ 2 Abs. 2 GKG, Duitse wet op de gerechtskosten, § 40 Abs. 1 BetrVG).
  • Eigen ontslag, eigen loon. Daarover wordt niet hier beslist, maar in de vonnisprocedure (Urteilsverfahren), dus naar aanleiding van een vordering (§ 2 Abs. 1 ArbGG).

Wanneer vindt een beschikkingsprocedure plaats?

In de gevallen die § 2a Abs. 1 ArbGG opsomt. Dat betreft vooral kwesties uit de Duitse wet op de medezeggenschap in bedrijven, behalve strafzaken en zaken over bestuurlijke boetes. Daarnaast gaat het bijvoorbeeld om de keuze van vertegenwoordigers van werknemers in de raad van commissarissen, kwesties van de vertegenwoordiging van ernstig gehandicapte werknemers en de vraag of een vereniging bevoegd is om cao’s af te sluiten. In al deze gevallen is de beschikkingsprocedure (Beschlussverfahren) voorgeschreven (§ 2a Abs. 2 ArbGG).

Geschil overWat de rechtbank kan doenGrondslag
OndernemingsraadsverkiezingBeslissen over het aanvechten. Aanvechten kunnen ten minste drie kiesgerechtigden, een in het bedrijf vertegenwoordigde vakbond of de werkgever§ 19 BetrVG
Ernstige plichtsverzuiming van de ondernemingsraadEen lid uitsluiten of de ondernemingsraad ontbinden§ 23 Abs. 1 BetrVG
Ernstige overtredingen van de werkgeverHem opleggen iets na te laten, te dulden of te doen§ 23 Abs. 3 BetrVG
Indienstneming, indeling in een loongroep, herindeling, overplaatsingDe ontbrekende toestemming van de ondernemingsraad vervangen of de opheffing van de maatregel bevelen§§ 99 bis 101 BetrVG
Buitengewoon ontslag van een lid van de ondernemingsraadDe toestemming van de ondernemingsraad vervangen. Het lid is bij de procedure betrokken§ 103 Abs. 2 BetrVG
Bemiddelingscommissie (Einigungsstelle)De voorzitter aanwijzen en beslissen over het aantal bijzitters, de uitspraak toetsen§ 76 BetrVG, § 100 ArbGG
Kosten van de ondernemingsraadVaststellen of de werkgever moet betalen§ 40 BetrVG

Welke weg past?

  1. Gaat het om uw eigen dienstverband, bijvoorbeeld ontslag, loon of getuigschrift?

    Ja: vonnisprocedure, dus een vordering. Bij een ontslag loopt de termijn van drie weken (§ 4 KSchG, Duitse wet op de ontslagbescherming).

    Nee: verder naar de volgende vraag.

  2. Moet een regeling in het bedrijf eerst worden gemaakt, bijvoorbeeld over werktijden?

    Ja: Komt er geen overeenstemming, dan is in medezeggenschapskwesties meestal de bemiddelingscommissie de volgende stap.

    Nee: verder naar de volgende vraag.

  3. Gaat het om rechten en plichten uit de Duitse wet op de medezeggenschap in bedrijven?

    Ja: beschikkingsprocedure.

    Nee of onduidelijk: Laat de juiste weg controleren.

Vereenvoudigd. Een zaak kan meerdere wegen raken. Het voorbeeld hieronder laat zien hoe.

Wat is anders dan bij een vordering?

Veel uit de vonnisprocedure geldt overeenkomstig (§ 80 Abs. 2 ArbGG). De belangrijkste verschillen:

PuntVonnisprocedureBeschikkingsprocedure
BeginVorderingVerzoek (§ 81 ArbGG)
Wie staan tegenover elkaar?Eisende en gedaagde partijBetrokken partijen, vaak werkgever en ondernemingsraad (§ 83 Abs. 3 ArbGG)
FeitenDe partijen dragen ze voorDe rechtbank onderzoekt ze ambtshalve, binnen het kader van de verzoeken (§ 83 Abs. 1 ArbGG)
Schikkingszitting (Gütetermin)De mondelinge behandeling begint ermee (§ 54 ArbGG)De rechtbank kan er een bepalen (§ 80 Abs. 2 ArbGG)
BeslissingVonnisBeschikking (§ 84 ArbGG)
Tweede instantieHoger beroep, afhankelijk van het geval alleen bij toelating, vanaf een bepaalde waarde of in ontslagzaken (§ 64 ArbGG)Beroep tegen de beschikking (Beschwerde), zonder minimumwaarde en zonder toelating (§ 87 Abs. 1 ArbGG)
Derde instantieBeroep op rechtsgronden (Revision), als toegelaten (§ 72 ArbGG)Beroep op rechtsgronden tegen de beschikking (Rechtsbeschwerde), als toegelaten (§ 92 ArbGG)

Hoe verloopt de procedure?

  1. Verzoek. Het gaat schriftelijk naar de arbeidsrechtbank of wordt bij de griffie mondeling afgelegd en opgetekend. Bevoegd is in de regel de rechtbank in wier district het bedrijf ligt (§ 81 Abs. 1, § 82 Abs. 1 ArbGG). Een advocaat is in eerste aanleg niet voorgeschreven (§ 11 Abs. 1 ArbGG).
  2. Onderzoek. De rechtbank kan stukken inzien, inlichtingen inwinnen en getuigen, deskundigen en betrokken partijen horen (§ 83 Abs. 2 ArbGG).
  3. Hoorzitting. De betrokken partijen kunnen zich schriftelijk uitlaten. Wie op de oproep zonder verontschuldiging wegblijft, verliest de gelegenheid om te worden gehoord. Zijn allen het eens, dan kan de rechtbank zonder mondelinge behandeling beslissen (§ 83 Abs. 4 ArbGG).
  4. Einde. De rechtbank beslist bij beschikking (§ 84 ArbGG). De betrokken partijen kunnen ook een schikking treffen, voor zover ze over de zaak mogen beschikken, of de procedure voor afgedaan verklaren (§ 83a ArbGG).

Hoe vecht u de beslissing aan?

De beschikking bevat een mededeling over het rechtsmiddel (§ 9 Abs. 5 ArbGG). Controleer haar meteen na de betekening.

StapVoorwaardeTermijnen
Beroep tegen de beschikking (Beschwerde) bij de hogere arbeidsrechtbankTegen de beschikking die de procedure beëindigt. Een minimumwaarde en toelating zijn niet nodig (§ 87 Abs. 1 ArbGG)Een maand voor het instellen, twee maanden voor de motivering, vanaf de betekening, uiterlijk vijf maanden na de uitspraak (§ 66 Abs. 1 ArbGG)
Beroep op rechtsgronden (Rechtsbeschwerde) bij het Federaal ArbeidsgerechtshofAlleen als toegelaten. Er worden alleen nog rechtsvragen getoetst (§ 92 Abs. 1, § 93 Abs. 1 ArbGG)Een maand voor het instellen, twee maanden voor de motivering (§ 74 Abs. 1 ArbGG)
Beroep tegen de niet-toelating (Nichtzulassungsbeschwerde)Als de hogere arbeidsrechtbank het beroep op rechtsgronden niet heeft toegelaten (§ 92a ArbGG)Termijnen die niet kunnen worden verlengd: een maand voor het instellen, twee maanden voor de motivering (§ 72a ArbGG)

Voor deze stappen volstaat het niet zelf op te treden: instellen en motiveren moeten een advocaat of een toegelaten organisatie, bijvoorbeeld een vereniging (§ 89 Abs. 1, § 94 Abs. 1, § 11 Abs. 4 ArbGG). Het beroep tegen de beschikking en het beroep op rechtsgronden schorten de werking op (§ 87 Abs. 4, § 92 Abs. 3 ArbGG).

Spoedzaken en afdwingen

  • Voorlopig rechterlijk verbod of bevel (einstweilige Verfügung): Dat is ook in de beschikkingsprocedure mogelijk. De kamer beslist bij beschikking. Een beroep op rechtsgronden daartegen is er niet (§ 85 Abs. 2, § 92 Abs. 1 ArbGG).
  • Tenuitvoerlegging: Uit beschikkingen die onherroepelijk zijn en uit schikkingen voor de rechter kan worden uitgevoerd. Beschikkingen in geschillen over vermogensrechten zijn al voorlopig uitvoerbaar (§ 85 Abs. 1 ArbGG).
  • Dwangmiddelen: Bij ernstige overtredingen van de werkgever zijn tot 10.000 euro mogelijk (§ 23 Abs. 3 BetrVG), bij personele maatregelen zonder toestemming tot 250 euro per dag (§ 101 BetrVG).

Wie draagt de kosten?

PostWat geldt?
RechtbankEr worden geen kosten geheven (§ 2 Abs. 2 GKG).
Eigen advocaatkostenIn beginsel draagt elke betrokken partij ze zelf, ook wie de procedure wint. De rechtbank beslist in de regel niet over de kosten (Federaal Arbeidsgerechtshof, BAG, beschikking van 2 oktober 2007, 1 ABR 59/06).
Advocaatkosten van de ondernemingsraadDe werkgever draagt ze, als de ondernemingsraad de advocaat noodzakelijk mocht vinden. Dat vervalt bij een kennelijk kansloze of lichtvaardige rechtsvordering (§ 40 Abs. 1 BetrVG; BAG, beschikking van 18 januari 2012, 7 ABR 83/10). Voor elke instantie moet dat opnieuw worden beoordeeld (BAG, beschikking van 22 november 2017, 7 ABR 34/16). De ondernemingsraad moet daarover vooraf een besluit nemen.
Rechtsbijstand­verzekeringOf die een beschikkingsprocedure dekt, hangt van de voorwaarden af. Vraag dat vooraf na.

Het eerste adviesgesprek kost bij ons 199 euro inclusief btw. Dat bedrag verrekenen wij met ons honorarium als u ons daarna de opdracht geeft. Daarna richten de tarieven zich naar de Duitse wet op de advocatentarieven (Rechtsanwaltsvergütungsgesetz), tenzij wij iets anders afspreken. Gaat het niet om geld, dan noemt de wet als uitgangswaarde 5.000 euro, naar gelang van het geval minder of meer (§ 23 Abs. 3 RVG, Duitse wet op de advocatentarieven). Meer op de pagina Kosten en tarieven.

Deze stukken helpen ons

  • Verzoek, oproep en processtukken van de rechtbank, als er al een procedure loopt
  • Beschikking van de rechtbank met de datum van betekening
  • Briefwisseling tussen werkgever en ondernemingsraad
  • Bedrijfsovereenkomsten en cao
  • Besluiten en notulen van de ondernemingsraad die u hebt
  • Bij een verkiezing: bekendmaking van de verkiezing, kiezerslijst, bekendmaking van de uitslag
  • Bij een bemiddelingscommissie: uitspraak en datum van toezending

Veelgestelde vragen

Heb ik een advocaat nodig?

In eerste aanleg schrijft de wet er geen voor (§ 11 Abs. 1 ArbGG). Het beroep tegen de beschikking en het beroep op rechtsgronden moeten een advocaat of een toegelaten organisatie instellen en motiveren (§ 89 Abs. 1, § 94 Abs. 1 ArbGG).

Kan ik als werknemer een procedure starten?

Alleen waar de wet het voorziet, en vaak niet alleen. Een verkiezing aanvechten kunnen ten minste drie kiesgerechtigden (§ 19 Abs. 2 BetrVG). De uitsluiting van een lid of de ontbinding van de ondernemingsraad kan ten minste een kwart van de kiesgerechtigden vragen (§ 23 Abs. 1 BetrVG). Eigen aanspraken maakt u met een vordering geldend.

Kan de rechtbank een regeling in het bedrijf voorschrijven?

In de regel niet. Ze beslist over rechten en plichten. Voor regelingen in medezeggenschapskwesties is meestal de bemiddelingscommissie er (§ 76 BetrVG). Meer daarover op de pagina Hoe ver reiken de rechten van de ondernemingsraad?

Verandert een beschikkingsprocedure iets aan mijn termijn voor de vordering?

Daar moet u niet op vertrouwen. Tegen een ontslag moet u binnen drie weken na ontvangst een vordering instellen (§ 4 KSchG). Meer over de ontslagprocedure bij de rechter.

Wie adviseert u?

Werkgevers, werknemers en ondernemingsraden in het arbeidsrecht, in een zaak echter altijd maar een kant. De kosten van het werk van de ondernemingsraad draagt de werkgever (§ 40 Abs. 1 BetrVG). Of dat in een concreet geval ook een advocaat omvat, stellen we vooraf vast. Een uitkomst kunnen we niet beloven.

Dit artikel geeft een algemeen overzicht en vervangt geen advies over uw eigen situatie.

Bel ons

Bel nu: +49 2273 40 68 504

Ma.–vr. 8.00–13.00 uur en 14.00–20.00 uur. Maak vooraf een afspraak.

Kerpen
Merkurweg 32, 50169 Kerpen

Witten
Berliner Straße 4, 58452 Witten

Route, parkeren en contactformulier

Uit onze kennisbank

Alle artikelen in de kennisbank

BAUMFALK advocatenkantoor. Merkurweg 32, 50169 Kerpen, Duitsland. Berliner Straße 4, 58452 Witten, Duitsland. Telefoon +49 2273 40 68 504. info@kanzlei-baumfalk.de

Bellen: +49 2273 40 68 504
NLNederlands